Mười thói quen nhỏ rèn tính quyết đoán mỗi ngày, làm được ngay

Mười thói quen nhỏ rèn tính quyết đoán mỗi ngày đều xoay quanh một ý: tạo thật nhiều dịp chốt một lựa chọn nhỏ, đúng lúc, rồi làm theo nó. Mỗi thói quen dưới đây mất từ vài giây đến năm phút, gắn vào một việc vốn đã có trong ngày (thức dậy, đi chợ, nhắn tin, dọn nhà) nên không cần thêm thời gian riêng. Không cần làm đủ mười cái; chọn hai, ba cái hợp với mình và giữ trong một tháng.

Vì sao lại là thói quen nhỏ

Bài về chuyện tính quyết đoán có rèn được không trong danh mục này đã nói kỹ phần lý do: niềm tin vào khả năng của bản thân lớn lên chủ yếu nhờ những lần tự làm được, và việc nhỏ cho ta nhiều lần "làm được" nhất với cái giá thấp nhất. Bài này đi thẳng vào việc cụ thể.

Một gợi ý từ nghiên cứu về thói quen: hành vi mới dễ thành nếp hơn khi gắn vào một tín hiệu cố định trong ngày, chẳng hạn ngay sau khi đánh răng buổi tối, hay mỗi lần mở cửa tủ lạnh. Vì thế, mỗi thói quen dưới đây đều có ghi kèm "lúc nào làm".

Bảng tóm tắt mười thói quen

Nhóm buổi tối và buổi sáng

1. Chốt ba việc chính của ngày mai

Trước khi ngủ, viết ra ba việc quan trọng nhất của ngày mai, theo thứ tự. Chỉ ba, không phải mười. Giới hạn ba buộc mình phải chọn, và chính việc chọn này là phần tập luyện. Sáng hôm sau, việc đầu tiên đã có sẵn, không phải đứng giữa bàn làm việc nghĩ "làm gì trước bây giờ".

Khi có quá nhiều việc gấp cùng lúc, việc sắp thứ tự là một kỹ năng riêng; danh mục áp lực thời gian của wiki có bài về chuyện này. Ở đây chỉ cần tập chọn ba.

2. Chuẩn bị sẵn đồ dùng từ tối

Chọn quần áo, xếp cặp sách hoặc túi đi làm, định sẵn bữa sáng. Với gia đình có con nhỏ, cho con cùng chọn bộ đồ mai mặc từ tối thường đỡ được cả mười phút giằng co buổi sáng. Mục đích không chỉ là tiết kiệm thời gian, mà là dời những quyết định vặt ra khỏi lúc vội, để buổi sáng dành sức cho việc khác.

Nhóm mua sắm và đồ đạc

3. Viết hai tiêu chí trước khi mua

Trước khi bước vào cửa hàng hay mở ứng dụng mua sắm, viết ra hai điều món đồ bắt buộc phải có. Ví dụ mua ấm siêu tốc: "dưới 1,5 lít, ruột inox". Gặp món đầu tiên đạt cả hai trong tầm giá đã định là mua, không xem thêm mười món nữa.

Thói quen này không nói rằng món đầu tiên là tốt nhất. Nó chỉ nói rằng với một cái ấm, sự khác nhau giữa món đạt chuẩn đầu tiên và món "tốt nhất" thường không đáng một buổi tối lướt điện thoại. Việc lớn hơn như thuê nhà, chọn trường thì cần cân nhắc kỹ hơn, và các danh mục khác của wiki có bàn.

4. Thay "gì cũng được" bằng một đề xuất

Mỗi lần ai đó hỏi "ăn gì", "đi đâu", "mua màu nào", hãy trả lời bằng một đề xuất cụ thể kèm một lý do ngắn: "Ăn bún chả đi, gần mà nhanh." Người kia vẫn có thể bác. Điều quan trọng là mình đã đưa ra một lựa chọn thay vì đẩy nó đi.

Nếu thật sự không có ý kiến, nói cách khác: "Mình không có ý kiến, bạn chọn đi, chọn gì mình cũng không chê." Và giữ lời ở vế sau.

5. Mười giây giữ hay bỏ

Mỗi ngày chọn một ngăn kéo, một kệ sách nhỏ hay một góc tủ. Cầm từng món lên, tự cho mười giây: giữ, cho, hay bỏ. Không có lựa chọn thứ tư "để đó tính sau".

Thói quen này luyện một phần khó của quyết đoán: chấp nhận buông một khả năng. Như bài định nghĩa trong danh mục này đã nói, chữ "quyết" và chữ "đoán" đều mang nghĩa cắt bỏ. Một cái áo cũ là chỗ an toàn để tập cắt.

6. Chọn xong thì thôi nhìn

Gọi món xong, đừng nhìn sang đĩa bàn bên để so. Mua áo xong, đừng mở lại trang bán hàng để xem còn mẫu nào đẹp hơn. Nhìn tiếp không thay đổi được lựa chọn, chỉ làm lựa chọn đã có kém vui đi.

Ngoại lệ duy nhất: khi có dữ kiện mới thật sự, như món ăn có vấn đề hay hàng giao sai. Lúc đó xử lý, đổi trả bình thường. Danh mục này có bài riêng về chuyện đổi ý khi có dữ kiện mới.

Nhóm làm việc và quan hệ

7. Làm bước đầu tiên trong 24 giờ

Một quyết định chưa có hành động thì rất dễ bị lật lại trong đầu. Sau khi chốt một việc lớn hơn thường ngày (đăng ký khoá học, bắt đầu tập thể dục, sửa lại góc học tập), làm một bước nhỏ đầu tiên trong vòng một ngày: nộp phí, đặt lịch, mua cái kệ. Bước đó không cần lớn, chỉ cần có thật.

Peter Gollwitzer, nhà tâm lý học nghiên cứu về ý định thực hiện từ cuối thập niên 1990, cho thấy việc định sẵn "khi nào, ở đâu, làm gì" giúp người ta bắt tay vào làm nhiều hơn so với chỉ có ý định chung chung. Danh mục khung quyết nhanh của wiki có bài riêng về kế hoạch "nếu… thì…" của ông.

8. Đề xuất cụ thể trong nhóm chat

Nhóm bạn, nhóm lớp, nhóm gia đình hay có những cuộc bàn kéo dài vài ngày vì ai cũng nói "tuỳ mọi người". Khi thấy một cuộc bàn như vậy, hãy là người gửi đề xuất đầu tiên có đủ giờ, chỗ, và hạn trả lời: "Đề xuất: 7 giờ tối thứ Bảy, quán lẩu gần nhà Mai. Ai không đi được nhắn trước trưa thứ Năm, không ai phản đối thì mình đặt bàn."

Thói quen này tập cả hai phần: chọn một phương án và đặt hạn cho người khác. Phần lớn thời gian, cả nhóm sẽ cảm ơn vì có người chịu chốt.

9. Một lời từ chối gọn mỗi tuần

Không phải từ chối cho có. Khi thật sự được nhờ một việc mình không làm nổi hoặc không muốn làm, tập nói "không" ngắn gọn, lịch sự, không vòng vo: "Tuần này mình không giúp được, mình đang kín lịch tới Chủ nhật." Không cần ba câu xin lỗi, không cần bịa lý do.

Lời từ chối gọn là một quyết định rõ. Nó tốt cho cả hai phía hơn một lời nhận ậm ừ rồi làm dở. Phần nói sao cho khéo được bàn thêm trong bài phân biệt quyết đoán và tự khẳng định.

10. Hai phút nhìn lại việc còn treo

Cuối ngày, tự hỏi đúng một câu: "Hôm nay có việc nào mình đã để treo mà lẽ ra chốt được không?" Một tin nhắn chưa trả lời, một lịch hẹn chưa xác nhận, một món đồ định mua đã xem ba ngày. Nếu có, ghi nó vào danh sách ba việc của ngày mai (thói quen số 1).

Câu hỏi này không để tự trách. Nó giúp những việc treo hiện ra, vì việc treo nguy hiểm nhất là việc mình không nhận ra là đang treo.

Bắt đầu thế nào cho khỏi bỏ giữa chừng

Mười thói quen cùng lúc là quá nhiều; người mới bắt đầu thường bỏ cả mười sau một tuần. Một cách chia dễ theo:

• Nếu hay lần chần với việc nhỏ: bắt đầu bằng số 3, 4 và 6.
• Nếu hay để việc chung treo: bắt đầu bằng số 8 và 9.
• Nếu đã quyết mà ít khi làm: bắt đầu bằng số 1 và 7.
• Nếu khó buông đồ, buông kế hoạch cũ: bắt đầu bằng số 5.

Giữ hai, ba thói quen đầu tiên khoảng một tháng rồi mới thêm. Nghiên cứu của Phillippa Lally và cộng sự (2010) cho thấy thời gian để một hành vi thành gần như tự động khác nhau rất nhiều giữa các người, nên đừng sốt ruột nếu sau hai tuần vẫn phải nhắc mình.

Có thể dùng một bảng đánh dấu đơn giản dán trên tủ lạnh hoặc lưu trong điện thoại: mỗi ngày làm được thì đánh một dấu. Bảng này để nhìn thấy mình đang giữ nếp, không phải để chấm điểm. Ngày lỡ thì để trống, mai làm tiếp.

Góc nhìn hôm nay

Tối nay, trước khi ngủ, thử thói quen số 1: viết ba việc chính của ngày mai. Ngày mai, khi có người hỏi "ăn gì", thử thói quen số 4. Chỉ hai việc đó, trong một tuần. Cuối tuần, nhìn lại xem buổi sáng và bữa trưa của mình có nhẹ hơn không.

Nếu đã tập đều đặn nhiều tuần mà việc chọn vẫn kèm lo âu nặng, mất ngủ, hay ảnh hưởng rõ tới học tập và công việc, đó không còn là chuyện thói quen. Lúc ấy, gặp chuyên gia tâm lý là bước đúng.