Hệ quả & đánh đổi
Hệ quả ngoài ý muốn là gì: Robert Merton và năm nguyên nhân
Hệ quả ngoài ý muốn là kết quả không ai nhắm tới của một lựa chọn có chủ đích. Merton (1936) chỉ ra năm nguyên nhân, đổi được thành năm câu hỏi tự kiểm.
Hệ quả & đánh đổi
Hệ quả ngoài ý muốn, hàng rào Chesterton, nhanh – rẻ – tốt và cách nhìn lại một lựa chọn đã đưa ra.
Hệ quả & đánh đổi
Hệ quả & đánh đổi
Vụ săn chuột Hà Nội năm 1902: khi tiền thưởng sinh thêm chuột
Năm 1902 chính quyền Pháp ở Hà Nội thưởng theo đuôi chuột; người ta cắt đuôi rồi thả chuột. Chuyện có hồ sơ lưu trữ, do sử gia Michael Vann nghiên cứu.
Hệ quả & đánh đổi
Hàng rào Chesterton là gì: đừng dỡ thứ chưa hiểu vì sao có
Hàng rào Chesterton: trước khi bỏ một quy định hay thói quen, hãy tìm xem vì sao nó có. Biết lý do mà thấy hết đúng mới dỡ. Ý từ cuốn The Thing (1929).
Hệ quả & đánh đổi
Cái thấy và cái không thấy: bài học của Bastiat về hệ quả ẩn
Bastiat (1850) dạy rằng mỗi lựa chọn có hệ quả ai cũng thấy và hệ quả không ai thấy, nhất là điều lẽ ra đã có. Chuyện cửa kính vỡ và cách áp vào đời thường.
Hệ quả & đánh đổi
Nhanh, rẻ, tốt chỉ chọn được hai: hiểu tam giác ràng buộc
Với nguồn lực có hạn, một việc thường chỉ đạt hai trong ba: nhanh, rẻ, tốt. Chọn trước góc không được hy sinh, nói rõ với người làm và chấp nhận góc còn lại.
Hệ quả & đánh đổi
Quyết định tốt mà kết quả xấu: đừng chấm quyết định bằng may rủi
Quyết định tốt vẫn có thể gặp kết quả xấu, quyết định ẩu vẫn có thể gặp may. Bốn ô, thiên kiến kết quả (Baron và Hershey 1988) và cách chấm một quyết định.
Hệ quả & đánh đổi
Vẽ vòng người chịu tác động: ai bị ảnh hưởng bởi quyết định của mình
Trước một quyết định, vẽ năm vòng tròn: mình, người sống cùng, người gặp hằng ngày, người ở xa và mình sau này. Ghi ai được, ai mất, ai cần hỏi, ai chỉ cần báo.
Hệ quả & đánh đổi
Nghịch lý đi làm xa: một lần chọn chỗ ở, hệ quả mỗi ngày
Nghịch lý đi làm xa (Stutzer và Frey 2008): người đi đường lâu hài lòng với cuộc sống thấp hơn, phần bù không đủ. Cách tính giờ đi đường trước khi chọn chỗ ở.
Hệ quả & đánh đổi
Sửa một quyết định sai: khi nào quay đầu, khi nào đi tiếp
Thấy mình quyết sai, hãy hỏi: nếu hôm nay mới chọn, có chọn lại không? Tính chi phí cả hai lối, tìm lối thứ ba, đặt mốc xem lại và nói rõ khi đổi ý.
Hệ quả & đánh đổi
Chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình mà không tự dằn vặt
Chịu trách nhiệm là nhận phần của mình, sửa điều sửa được và rút ra một điều; tự dằn vặt chỉ lặp lại lời tự trách. Ba bước nhận – sửa – học và cách thôi nghĩ mã