Người hướng nội hoàn toàn có thể quyết đoán. Hướng nội nói về nơi một người lấy lại năng lượng, thường là ở một mình hoặc trong nhóm nhỏ, chứ không nói về khả năng chốt một lựa chọn. Nhiều người hướng nội quyết rất dứt khoát, chỉ là họ hay quyết trước cuộc họp, trong yên tĩnh, rồi nói ngắn gọn, nên người xung quanh ít thấy quá trình mà chỉ thấy kết quả.
Hướng nội là gì, và không phải là gì
Hai chữ hướng nội và hướng ngoại được Carl Jung đưa vào tâm lý học trong cuốn Các kiểu tâm lý (1921). Từ đó đến nay, nghĩa của chúng thay đổi nhiều. Trong mô hình năm yếu tố tính cách mà giới nghiên cứu dùng phổ biến hiện nay, hướng ngoại là một thang liên tục: ai cũng nằm ở đâu đó giữa hai đầu, rất ít người hướng nội hay hướng ngoại "hoàn toàn".
Các bài trắc nghiệm kiểu MBTI chia người thành hai nhóm I và E rất phổ biến trên mạng, nhưng giới tâm lý học đánh giá công cụ này không cao về độ ổn định và giá trị đo lường. Không nên lấy một kết quả trắc nghiệm để tự kết luận "mình là I nên không quyết đoán được".
Hướng nội khác nhút nhát
Susan Cain trong cuốn Quiet (2012) nhấn mạnh sự phân biệt này. Nhút nhát là sợ bị người khác đánh giá. Hướng nội là thích môi trường ít kích thích hơn. Một người có thể hướng nội mà không hề nhút nhát: họ không ngại nói trước đám đông, chỉ là nói xong thì muốn về nhà yên tĩnh. Ngược lại, có người hướng ngoại nhưng nhút nhát.
Điều này quan trọng với chuyện quyết đoán: nếu điều cản bạn chốt việc là nỗi sợ bị chê, thì đó là chuyện nhút nhát hoặc lo âu, không phải chuyện hướng nội.
Vì sao người hướng nội hay bị nghĩ là thiếu quyết đoán
Có mấy lý do khiến người hướng nội dễ bị nhìn nhầm:
- Họ im lặng trong lúc bàn. Trong cuộc họp sôi nổi, người nói nhiều trông như đang dẫn dắt, còn người lặng lẽ ghi chép trông như chưa có ý kiến.
- Họ xin thêm thời gian. Câu "để mình nghĩ thêm, tối nay mình nhắn" dễ bị hiểu thành lần chần, dù tối đó họ nhắn thật.
- Họ nói ngắn. Một câu "mình chọn B" không có màn thuyết phục dài trông kém "quyết liệt" hơn một bài nói năm phút.
Như bài phân biệt quyết đoán và tự khẳng định trong danh mục này đã nêu, mô hình tính cách năm yếu tố xếp "tự khẳng định" là một mặt của hướng ngoại. Vậy người hướng nội có thể phải tập thêm phần nói ra, nhưng phần chọn thì không có lý do gì họ kém hơn.
Thế mạnh của người hướng nội khi quyết định
Nghe trước khi nói
Người hướng nội thường nghe hết ý của người khác rồi mới nêu ý mình. Điều này giúp họ nắm được nhiều dữ kiện hơn trước khi chốt. Một nghiên cứu của Adam Grant, Francesca Gino và David Hofmann công bố năm 2011 gợi ý rằng khi các thành viên trong nhóm chủ động đưa sáng kiến, người dẫn dắt hướng nội có thể đạt kết quả tốt hơn, có lẽ vì họ chịu lắng nghe và tiếp nhận ý tưởng. Đây là một nghiên cứu cụ thể, không nên khái quát thành "người hướng nội dẫn dắt giỏi hơn", nhưng nó cho thấy sự im lặng không đồng nghĩa với yếu thế.
Nghĩ bằng chữ viết
Nhiều người hướng nội nghĩ rõ nhất khi viết. Một tờ giấy chia cột, một tin nhắn soạn kỹ, một bản ghi các phương án thường giúp họ chốt nhanh hơn một cuộc thảo luận dài.
Ít bị cuốn theo không khí
Khi cả nhóm đang hào hứng muốn làm ngay một việc chưa tính kỹ, người hướng nội thường là người thấy chỗ hở. Nói ra được chỗ hở đó, rồi đề xuất một phương án chốt khác, là một kiểu quyết đoán rất có giá trị.
Chỗ người hướng nội cần để ý
| Thói quen | Vì sao có lúc thành vấn đề | Cách chỉnh |
|---|---|---|
| Nghĩ xong nhưng không nói | Người khác không biết mình đã chốt, việc vẫn treo | Luôn nói hoặc nhắn một câu xác nhận: "Mình chọn B." |
| Xin thêm thời gian | Không nói hạn thì thành "để tính" vô thời hạn | Kèm giờ cụ thể: "Tám giờ tối nay mình nhắn." |
| Né tranh luận | Ý kiến tốt bị bỏ qua, nhóm chốt theo người nói to | Gửi ý kiến bằng văn bản trước buổi họp |
| Nghĩ quá kỹ một mình | Bỏ qua thông tin mà hỏi một câu là có | Đặt giới hạn: nghĩ một mình tối đa bao lâu rồi hỏi |
| Mệt sau buổi họp đông người | Dễ gật đầu cho xong để được về | Không chốt việc lớn ở cuối buổi; xin hẹn chốt sáng hôm sau |
Cách quyết đoán hợp với người hướng nội
Quyết trước, họp sau
Trước một buổi họp nhóm, họp lớp hay họp gia đình, dành mười lăm phút một mình để viết ra: vấn đề là gì, mình nghiêng về phương án nào, vì sao, mình cần nghe thêm gì. Vào họp, bạn đã có sẵn một câu chốt, chỉ cần nghe xem có gì làm mình đổi ý không.
Một câu nói sẵn cho lúc bị hỏi bất ngờ
Khi bị hỏi dồn giữa đám đông, người hướng nội dễ lúng túng. Chuẩn bị sẵn một câu: "Mình nghiêng về A vì lý do X. Cho mình đến [giờ] để chốt hẳn." Câu này vừa cho thấy mình có quan điểm, vừa có hạn rõ ràng.
Chốt bằng văn bản
Sau khi quyết, gửi một tin nhắn ngắn tóm lại: chọn gì, ai làm gì, hạn nào. Với nhiều người hướng nội, đây là cách thể hiện sự dứt khoát tự nhiên nhất, và cũng giúp cả nhóm có một bản ghi chung.
Giữ năng lượng cho những quyết định quan trọng
Nếu biết chiều nay có cuộc gặp đông người, đừng xếp việc cần chốt quan trọng ngay sau đó. Không phải vì bạn yếu, mà vì ai cũng chốt kém hơn khi đã cạn sức, và người hướng nội cạn sức nhanh hơn ở chỗ đông.
Tình huống: chọn chỗ tổ chức họp lớp
Lớp cấp ba sau mười năm định họp lớp ở Đà Nẵng. Nhóm chat bốn mươi người, ai cũng gợi ý một chỗ. Bạn Hạnh, người ít nói nhất lớp ngày xưa, được giao lo việc này.
Hạnh không tranh luận trong nhóm chat. Hai ngày, bạn gọi điện cho ba nhà hàng, hỏi giá, sức chứa, chỗ để xe. Tối thứ Ba, Hạnh gửi một tin nhắn: ba lựa chọn, mỗi chỗ ba dòng, kèm câu: "Ai có ý kiến thì nhắn trước tám giờ tối thứ Năm. Sau giờ đó mình đặt chỗ thứ hai vì gần trung tâm và còn phòng riêng." Tối thứ Năm, Hạnh đặt chỗ.
Không ai trong lớp gọi đó là "quyết liệt", nhưng ai cũng thấy việc xong gọn. Đó là quyết đoán theo kiểu của người hướng nội.
Góc nhìn hôm nay
Nếu bạn là người hướng nội, đừng cố trở thành người nói nhiều để được coi là dứt khoát. Hãy dùng đúng thế mạnh của mình: nghĩ trước, viết ra, nói ngắn, và luôn kèm hạn. Bài tập cho tuần này: trước buổi họp gần nhất, viết sẵn một câu chốt cho vấn đề chính, và nói nó ra trong năm phút đầu.
Nếu điều làm bạn ngại không phải là mệt mà là sợ bị đánh giá, đến mức tim đập nhanh, tránh né các buổi gặp, đó có thể là lo âu xã hội. Khi ấy, gặp chuyên gia tâm lý sẽ hữu ích hơn mọi mẹo kỹ năng.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng nội có quyết đoán được không?
Có. Hướng nội nói về cách một người lấy lại năng lượng, không nói về khả năng chốt lựa chọn. Nhiều người hướng nội quyết rất dứt khoát, chỉ là họ suy nghĩ trước một mình rồi nói ngắn gọn.
Hướng nội và nhút nhát khác nhau thế nào?
Nhút nhát là sợ bị người khác đánh giá; hướng nội là thích môi trường ít kích thích. Một người có thể hướng nội mà không nhút nhát. Nếu điều cản bạn quyết là nỗi sợ bị chê, đó là chuyện nhút nhát hoặc lo âu.
Vì sao người hướng nội hay bị nghĩ là thiếu quyết đoán?
Vì họ thường im lặng khi bàn, xin thêm thời gian và nói ngắn. Người xung quanh không thấy quá trình suy nghĩ nên dễ hiểu lầm là lần chần. Kèm hạn rõ khi xin thời gian sẽ khắc phục phần lớn hiểu lầm này.
Người hướng nội nên quyết định thế nào cho hợp?
Nghĩ và viết ra trước buổi bàn, chuẩn bị sẵn một câu chốt, gửi quyết định bằng văn bản ngắn gọn, và tránh chốt việc lớn khi vừa qua một buổi đông người mệt mỏi.
MBTI có cho biết ai quyết đoán không?
Không nên dựa vào. MBTI phổ biến nhưng giới tâm lý học đánh giá thấp độ ổn định của nó, và nhóm I hay E không nói gì chắc chắn về khả năng chốt lựa chọn. Quan sát hành vi thật trong vài tuần đáng tin hơn.
