Bị hỏi dồn trong phỏng vấn, bạn hoàn toàn có thể mua thêm vài giây để nghĩ mà không mất điểm: nhắc lại câu hỏi, hỏi rõ ý, hoặc nói thẳng "cho em vài giây suy nghĩ". Một khoảng lặng ngắn có chủ đích gần như luôn tốt hơn một câu trả lời vội. Điều quan trọng là dùng mấy giây đó để chọn hướng trả lời, không phải để lo lắng.
Bài này đưa ra những câu nói cụ thể, cách dùng chúng không bị lố, và cách quyết nhanh nên trả lời theo hướng nào khi đầu đang trống.
Vì sao bị hỏi dồn lại làm ta rối
Một buổi phỏng vấn tuyển dụng, phỏng vấn học bổng hay vấn đáp ở trường đều có chung một áp lực: ta bị nhìn, bị chấm, và có cảm giác mọi khoảng im lặng đều bị trừ điểm. Khi người hỏi đặt câu liên tiếp, hoặc hỏi vặn lại một ý ta vừa nói, nhiều người có ba phản xạ:
- Trả lời ngay điều đầu tiên nảy ra, dù chưa chắc đó là ý mình muốn nói.
- Nói lan man để lấp khoảng trống, hy vọng giữa chừng sẽ nghĩ ra.
- Đứng hình, im lặng kéo dài mà không báo hiệu gì.
Cả ba đều xuất phát từ cùng một niềm tin sai: im lặng là xấu. Thực ra, người phỏng vấn có kinh nghiệm thường đánh giá cao người biết dừng lại nghĩ. Thứ họ thấy khó chịu là im lặng không báo trước hoặc nói nhiều mà không có ý.
Năm cách mua thêm thời gian một cách tự nhiên
1. Nhắc lại câu hỏi theo lời của mình
"Anh muốn hỏi em đã xử lý thế nào khi dự án bị chậm tiến độ, đúng không ạ?" Câu này mua được ba bốn giây, đồng thời giúp chắc rằng mình hiểu đúng câu hỏi. Nếu hiểu sai, người hỏi sẽ sửa ngay — đỡ hơn trả lời một mạch rồi mới biết lạc đề.
2. Hỏi rõ phạm vi
"Chị muốn em kể một trường hợp cụ thể, hay nói cách em thường làm?" Câu hỏi làm rõ là hoàn toàn chính đáng. Nó vừa cho thêm thời gian, vừa thu hẹp đề bài, nên câu trả lời gọn hơn.
3. Nói thẳng là cần nghĩ
"Câu này hay, cho em vài giây suy nghĩ ạ." Đơn giản, thành thật, và người hỏi hầu như luôn đồng ý. Sau câu này, im lặng năm giây trở nên hoàn toàn bình thường.
4. Mở đầu bằng khung trả lời
"Em nghĩ có hai điểm chính." Nói ra cấu trúc trước khi biết hết nội dung là một mẹo quen thuộc. Nó cho ta thời gian sắp xếp và giúp người nghe theo dõi. Chỉ cần nhớ giữ đúng con số mình đã hứa.
5. Uống một ngụm nước
Nếu có cốc nước trên bàn, cầm lên uống một ngụm là cách tự nhiên nhất để có hai ba giây. Đừng dùng cách này cho mọi câu hỏi.
Bảng: câu nên dùng và câu nên tránh
| Mục đích | Nên nói | Nên tránh |
|---|---|---|
| Cần thời gian nghĩ | "Cho em vài giây suy nghĩ ạ." | "Ừm… à… để xem…" kéo dài không dứt |
| Chưa hiểu câu hỏi | "Anh có thể nói rõ hơn ý … được không ạ?" | Đoán đại ý và trả lời một mạch |
| Không biết câu trả lời | "Phần này em chưa làm trực tiếp, nhưng nếu gặp em sẽ …" | Bịa ra kinh nghiệm mình không có |
| Bị hỏi vặn lại | "Em hiểu băn khoăn của chị. Lý do em chọn cách đó là …" | Đổi ý ngay để chiều người hỏi |
| Trả lời xong mà thấy thiếu | "Em xin bổ sung một ý cho câu lúc nãy." | Im lặng tiếc nuối suốt buổi |
Trong mấy giây đó, nghĩ gì
Mua được thời gian rồi, phải dùng nó cho đúng. Đây là lúc ra một quyết định nhỏ: trả lời theo hướng nào. Có ba câu tự hỏi giúp chốt nhanh:
- Người hỏi thật sự muốn biết gì? Câu "kể về một thất bại" thường không nhằm vào thất bại, mà vào cách bạn học được gì từ nó.
- Mình có ví dụ cụ thể nào? Chọn ví dụ đầu tiên đủ tốt, đừng mất thời gian tìm ví dụ hoàn hảo.
- Kết bằng điều gì? Biết câu kết trước thì phần giữa ít bị lan man.
Không cần trả lời hoàn hảo cả ba. Chỉ cần câu số hai — có ví dụ — là câu trả lời đã khá hơn đa số.
Khi bị hỏi vặn: giữ quan điểm hay đổi ý
Một kiểu áp lực đặc biệt là bị hỏi vặn: "Em chắc chứ? Nếu vậy thì sao lại…?" Nhiều ứng viên đổi ý ngay vì nghĩ người hỏi đang báo mình sai. Đôi khi đúng là vậy, nhưng nhiều khi người phỏng vấn chỉ muốn xem bạn có lập luận cho lựa chọn của mình không.
Quy tắc đơn giản: đổi ý khi có lý do mới, giữ ý khi chỉ có sức ép. Nếu câu hỏi vặn chỉ ra một điều bạn chưa nghĩ tới, hãy nói thẳng: "Điểm này em chưa tính, nếu vậy thì em sẽ điều chỉnh là…". Nếu nó không đưa thêm dữ kiện gì, hãy bình tĩnh giải thích lại lý do của mình. Cả hai cách đều cho thấy sự quyết đoán: một bên dám nhận, một bên dám giữ.
Khi thật sự không biết
Có những câu bạn không biết, và điều đó bình thường. Bịa ra câu trả lời là lựa chọn tệ nhất, vì người hỏi thường hỏi tiếp một hai câu là lộ. Cách tốt hơn gồm ba phần: nhận là chưa biết hoặc chưa có kinh nghiệm trực tiếp; nói cách bạn sẽ tìm hiểu hoặc xử lý; nếu có, nêu một kinh nghiệm gần giống. Như vậy, một câu "không biết" vẫn cho người hỏi thấy cách bạn suy nghĩ.
Tập trước ở nhà
Những câu mua thời gian chỉ tự nhiên khi đã nói ra miệng vài lần. Nhờ một người bạn hỏi dồn bạn mười câu liên tiếp, không cho chuẩn bị, và tập dùng mỗi câu mua thời gian ít nhất một lần. Ghi âm lại để nghe xem mình có nói "ừm" quá nhiều không, và khoảng lặng của mình dài bao lâu. Thường bạn sẽ ngạc nhiên vì khoảng im lặng tưởng như dài cả phút thực ra chỉ có vài giây.
Thử trong tuần này
Chọn hai câu mua thời gian bạn thấy hợp nhất từ bảng trên, viết vào điện thoại. Trong tuần, dùng chúng ít nhất một lần trong một cuộc nói chuyện bình thường — khi sếp hỏi bất ngờ trong cuộc họp, khi thầy cô gọi phát biểu. Dùng được ở chỗ ít áp lực, bạn sẽ dùng được ở chỗ nhiều áp lực.
Câu hỏi thường gặp
Im lặng suy nghĩ khi phỏng vấn có bị đánh giá thấp không?
Một khoảng lặng ngắn có báo trước thường không bị trừ điểm, nhiều người phỏng vấn còn đánh giá cao người biết dừng lại nghĩ. Thứ gây ấn tượng xấu là im lặng kéo dài không báo hiệu hoặc nói lan man không có ý.
Nên nói gì khi cần thời gian suy nghĩ trong phỏng vấn?
Có thể nói "Câu này hay, cho em vài giây suy nghĩ ạ", nhắc lại câu hỏi theo lời mình hoặc hỏi rõ phạm vi câu hỏi. Những cách này vừa mua thời gian vừa giúp hiểu đúng điều người hỏi muốn biết.
Bị hỏi vặn khi phỏng vấn thì nên giữ ý hay đổi ý?
Đổi ý khi câu hỏi vặn đưa ra một lý do hay dữ kiện mới mà bạn chưa tính tới. Nếu nó chỉ là sức ép mà không thêm thông tin gì, hãy bình tĩnh giải thích lại lý do của mình.
Không biết câu trả lời khi phỏng vấn thì làm sao?
Không nên bịa. Hãy nhận là chưa biết hoặc chưa có kinh nghiệm trực tiếp, nói cách bạn sẽ tìm hiểu hoặc xử lý, và nêu một kinh nghiệm gần giống nếu có.
Làm sao để bớt lúng túng khi bị hỏi dồn?
Tập trước bằng cách nhờ bạn hỏi liên tiếp nhiều câu không báo trước, ghi âm lại để nghe khoảng lặng và từ đệm của mình. Chuẩn bị sẵn hai ba câu mua thời gian giúp chúng bật ra tự nhiên khi cần.
