Muốn cả nhóm chọn được chỗ ăn, chỗ đi chơi trong vài phút thay vì cả tiếng, hãy làm theo ba bước: chốt điều kiện trước (tiền, khoảng cách, giờ, món kiêng), để một người đưa ra ba phương án, rồi cho mỗi người gạch bớt hoặc chọn mọi phương án mình chấp nhận được. Nhóm hay sa lầy không phải vì thiếu chỗ hay, mà vì không ai muốn là người chốt và ai cũng nói "gì cũng được".
Vì sao chuyện nhỏ lại tốn cả tiếng
Mười hai giờ trưa, năm đồng nghiệp đứng trước cửa toà nhà ở Hà Nội. "Ăn gì đây?" "Gì cũng được." "Bún chả nhé?" "Hôm qua ăn rồi." "Cơm văn phòng?" "Chán lắm." "Thế ăn gì?" "Gì cũng được." Mười lăm phút sau, cả nhóm vẫn đứng đó.
Cảnh này có mấy nguyên nhân chồng lên nhau:
- "Gì cũng được" không thật: người nói thường có điều không muốn, chỉ chưa nói ra. Câu đó đẩy việc chọn sang người khác, rồi người khác đề xuất lại bị gạt.
- Ai đề xuất thì chịu trách nhiệm: nếu quán dở, người gợi ý mang tiếng. Nên không ai muốn gợi ý.
- Bàn phương án trước khi bàn điều kiện: mỗi đề xuất bị gạt vì một lý do khác nhau (xa quá, đắt quá, mình ăn chay), và cả nhóm mất thời gian lần ra từng điều kiện một.
- Quá nhiều lựa chọn: quanh một khu phố có hàng chục quán. Chuyện quá nhiều lựa chọn làm người ta khó chọn được bàn kỹ ở wiki về phán đoán trong hệ này; ở đây chỉ cần nhớ: nhóm nên thu hẹp sớm.
Bước 1: chốt điều kiện trước, bàn quán sau
Trước khi ai nói tên một quán, mỗi người nói nhanh điều kiện của mình. Bốn câu hỏi là đủ:
- Tiền: mỗi người chi tối đa bao nhiêu?
- Khoảng cách, giờ: đi bộ được không, phải về trước mấy giờ?
- Không ăn được gì: chay, dị ứng, kiêng cay, không uống rượu bia.
- Không muốn gì hôm nay: "hôm qua ăn bún rồi", "không muốn chỗ ồn".
Câu thứ tư quan trọng hơn ta nghĩ. Người ta thường khó nói mình muốn gì, nhưng rất dễ nói mình không muốn gì. Gom các điều "không muốn" lại là cách nhanh nhất để gạch bớt cả chục phương án.
Bước 2: một người đưa ra ba phương án
Giao cho một người, gọi là "người dẫn bữa", đưa ra đúng ba phương án thoả các điều kiện vừa nêu. Không phải năm, không phải mười. Ba là đủ để có lựa chọn, ít đủ để chọn nhanh.
Ai làm người dẫn bữa? Có thể xoay vòng: mỗi lần một người. Xoay vòng có hai cái lợi. Nó chia đều gánh nghĩ, và nó làm giảm nỗi sợ bị trách: ai cũng sẽ tới lượt, nên không ai chê gắt lựa chọn của người khác.
Một quy ước nhỏ giúp người dẫn bữa thoải mái hơn: ai chê thì phải đưa phương án thay thế. Câu "chỗ đó chán" không đủ; phải là "chỗ đó chán, đổi sang chỗ X được không".
Bước 3: chọn bằng cách gạch hoặc tán thành
Có ba cách chọn nhanh trong số ba phương án, mỗi cách hợp một kiểu nhóm:
| Cách | Làm thế nào | Hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mỗi người một quyền gạch | Lần lượt mỗi người được gạch một phương án mình không muốn nhất, còn lại cái nào thì đi cái đó | Nhóm có người khó tính, sợ ai đó bị ép | Nếu cả ba bị gạch, người dẫn bữa đưa thêm hai phương án |
| Chọn mọi phương án chấp nhận được | Mỗi người giơ tay cho mọi phương án mình thấy ổn, không chỉ một; phương án được nhiều tay nhất thắng | Nhóm đông, muốn công bằng | Hay chọn ra phương án ít người ghét nhất, đúng tinh thần đi chung |
| Người dẫn bữa chốt | Nghe điều kiện xong, người dẫn bữa chọn luôn | Nhóm quen nhau, đói, đã muộn | Cần cả nhóm đồng ý từ trước rằng hôm nay người đó chốt |
Cách thứ hai, trong lý thuyết về các hình thức bầu chọn, được gọi là biểu quyết tán thành (approval voting). Nó có ưu điểm rõ khi chọn chỗ ăn: phương án thắng thường là phương án mà nhiều người thấy ổn, chứ không phải phương án một nửa nhóm cực thích và nửa kia cực ghét.
Năm phút, rồi chốt
Đặt giới hạn thời gian ngay từ đầu: năm phút cho bữa trưa, mười lăm phút cho kế hoạch đi chơi cuối tuần. Hết giờ mà chưa chốt thì áp dụng phương án mặc định đã thoả thuận từ trước. Mỗi nhóm nên có một quán quen làm phương án mặc định: không xuất sắc, nhưng không ai ghét.
Phương án mặc định làm một việc rất hay: nó khiến việc không chọn cũng là một lựa chọn rõ ràng. Ai muốn khác mặc định thì phải lên tiếng trong năm phút, và thường như vậy là đủ để nhóm chốt.
Đi chơi xa: thêm vài bước nhỏ
Chọn chỗ đi chơi một hai ngày tốn hơn bữa trưa, nhưng cũng theo khung ấy, chỉ cần thêm vài thứ. Hình dung sáu người bạn ở Ninh Bình định đi đâu đó dịp nghỉ lễ:
- Điều kiện: ngân sách mỗi người, số ngày nghỉ, đi xe gì, ai say xe, ai cần về sớm.
- Người dẫn chuyến đưa ba nơi: ví dụ một chuyến biển gần, một chuyến lên núi, một chuyến loanh quanh trong tỉnh với các điểm chưa đi.
- Mỗi người viết một dòng về mỗi nơi: "ổn", "được nhưng ngại X", "không đi được vì Y". Viết ra để người ít nói cũng có tiếng.
- Chọn mọi nơi chấp nhận được, nơi nhiều người thấy ổn nhất thắng.
- Chia việc chốt nhỏ: người đặt chỗ ở chốt chỗ ở trong ngân sách, người lo xe chốt giờ đi. Không bàn lại từng việc nhỏ trong nhóm chat.
Cách này có thể khiến người thích nơi xa nhất hơi tiếc. Nhưng chuyến đi mà ai cũng thấy ổn thường vui hơn chuyến đi một người cực thích mà ba người khó chịu suốt.
Những câu nên nói và nên tránh
| Thay vì | Hãy nói |
|---|---|
| "Gì cũng được" | "Gì cũng được, trừ đồ cay và trên 100 nghìn" |
| "Chỗ đó chán lắm" | "Chỗ đó mình ăn hôm qua, đổi sang X nhé?" |
| "Mọi người muốn ăn gì?" | "Mình đưa ba chỗ: A, B, C. Ai gạch chỗ nào không?" |
| "Tuỳ mọi người" | "Mình nghiêng về B, nhưng A cũng ổn" |
Câu "mình nghiêng về… nhưng… cũng ổn" là câu đắt nhất. Nó cho nhóm biết ý thật của bạn mà không ép ai, giúp nhóm chốt nhanh hơn hẳn so với "tuỳ".
Góc nhìn hôm nay
Chọn chỗ ăn là quyết định nhỏ nhất mà nhóm phải làm thường xuyên nhất, nên nó là chỗ tập tốt nhất. Nhóm nào chọn quán trong năm phút thì thường cũng biết chia việc, nói thẳng điều kiện, tôn trọng người chốt khi gặp việc lớn hơn. Ngược lại, nhóm mất cả tiếng mỗi bữa trưa thường cũng bàn mãi không chốt những việc quan trọng.
Thử ngay bữa tới: trước khi ai nói tên quán, hỏi mỗi người một điều không muốn hôm nay. Sau đó đưa ba lựa chọn. Đếm xem mất bao nhiêu phút.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chọn quán ăn nhanh cho cả nhóm?
Hỏi điều kiện trước: ngân sách, khoảng cách, món không ăn được, điều không muốn hôm nay. Rồi một người đưa đúng ba phương án, mỗi người gạch hoặc giơ tay cho mọi phương án chấp nhận được. Đặt giới hạn năm phút và có một quán mặc định nếu hết giờ.
Vì sao nói "gì cũng được" làm nhóm khó chọn hơn?
Vì người nói thường vẫn có điều không muốn nhưng chưa nói ra, nên đề xuất của người khác bị gạt từng cái một. Câu "gì cũng được" còn đẩy việc chốt sang người khác, khiến không ai muốn đứng ra đề xuất.
Biểu quyết tán thành là gì?
Đó là cách chọn trong đó mỗi người được ủng hộ mọi phương án mình thấy chấp nhận được, không chỉ một. Phương án được nhiều người ủng hộ nhất thắng, thường là phương án ít ai ghét nhất, rất hợp khi cả nhóm cùng đi chung.
Ai nên là người chọn chỗ đi chơi cho cả nhóm?
Nên xoay vòng người dẫn chuyến mỗi lần. Người đó đưa ba phương án theo điều kiện chung, cả nhóm chọn, rồi chia các việc nhỏ như chỗ ở, xe đi cho từng người tự chốt trong phạm vi đã thống nhất.
Hết thời gian mà nhóm chưa chốt thì làm gì?
Dùng phương án mặc định đã thoả thuận từ trước, ví dụ một quán quen không ai ghét. Có phương án mặc định thì ai muốn khác phải lên tiếng trong thời hạn, và nhóm thường chốt nhanh hơn.
