Nhân viên cứu hộ bể bơi, bãi biển quét mặt nước và quyết định thế nào

Nhân viên cứu hộ bể bơi và bãi biển quyết định theo một nhịp lặp lại: quét mặt nước theo vùng, nhận ra người gặp nạn từ những dấu hiệu rất lặng lẽ, rồi chọn cách tiếp cận an toàn nhất — nhiều khi không phải là nhảy xuống ngay. Cái khó của nghề không nằm ở chỗ bơi giỏi mà ở chỗ nhìn ra người đang đuối nước giữa hàng trăm người đang vui đùa, và quyết trong vài giây. Một nguyên tắc huấn luyện hay được nhắc là quy tắc 10/20: quét hết vùng phụ trách trong 10 giây, tới được chỗ người gặp nạn trong 20 giây.

Bài này giải thích cách người cứu hộ chuyên nghiệp quyết định. Gặp người đuối nước: hô người xung quanh, gọi cứu hộ và 115; người không được huấn luyện không nên tự bơi ra cứu.

Đuối nước không giống trên phim

Trên phim, người đuối nước vẫy tay, la hét, vùng vẫy tung bọt. Ngoài đời thường không như vậy. Từ những năm 1970, chuyên gia cứu hộ người Mỹ Frank Pia đã ghi hình và mô tả cái mà ông gọi là phản ứng đuối nước bản năng: người đang chìm thường ở tư thế thẳng đứng trong nước, đầu ngửa ra sau, miệng sát mặt nước, tay ấn xuống nước theo phản xạ để cố ngoi lên. Họ không còn hơi để kêu cứu và không còn tay để vẫy.

Đó là lý do người cứu hộ được dạy nhìn tư thế chứ không chỉ nghe âm thanh. Một đứa trẻ đứng im ở chỗ nước sâu ngang cằm, mắt nhìn đờ đẫn về phía bờ, có thể nguy hiểm hơn đứa đang la hét đùa nghịch. Người đang hoảng và còn vẫy tay được thì vẫn còn sức; đó là giai đoạn sớm cần chú ý, nhưng giai đoạn lặng lẽ sau đó mới là lúc thời gian còn rất ít.

Quét mặt nước: quyết định lặp lại mỗi mười giây

Ngồi trên chòi cứu hộ không phải là ngồi ngắm biển. Người cứu hộ chia vùng phụ trách thành từng khu và đưa mắt quét theo một đường cố định — trái sang phải, gần ra xa, cả đáy bể nếu là bể bơi. Quy tắc 10/20, phổ biến qua các chương trình huấn luyện của công ty Ellis & Associates ở Mỹ, đặt ra chuẩn: mỗi lượt quét hết vùng trong khoảng 10 giây, và từ khi phát hiện tới khi chạm được người gặp nạn không quá 20 giây.

Mỗi lượt quét thực chất là một chuỗi quyết định nhỏ: người này ổn, người kia ổn, nhóm trẻ kia hơi ra xa, người đàn ông mặc áo đỏ vừa lặn xuống — đếm xem bao lâu thì ngoi lên. Người cứu hộ giỏi giữ một "danh sách theo dõi" trong đầu: trẻ nhỏ không có người lớn kèm, người mới ra biển lần đầu, người vừa uống rượu bia, người bơi kém đang tiến dần ra chỗ sâu.

Vì sao phải đổi người, đổi vị trí

Sự chú ý của con người giảm dần khi phải nhìn một khung cảnh lặp đi lặp lại. Nhiều quy trình cứu hộ yêu cầu luân phiên vị trí sau một khoảng thời gian, cho người cứu hộ đứng dậy, đổi tư thế, đổi góc nhìn. Đây là một quyết định ở cấp tổ chức: không tin rằng một người có thể tập trung mãi, mà thiết kế lịch làm việc để bù cho giới hạn đó.

Dấu hiệu nhìn thấy và quyết định tương ứng

Với, ném, chèo, bơi: thứ tự tiếp cận

Khi đã quyết là có người cần cứu, quyết định tiếp theo là cách tiếp cận. Các tổ chức cứu hộ và Chữ thập đỏ ở nhiều nước dạy một thứ tự dễ nhớ, đi từ an toàn nhất cho người cứu tới rủi ro nhất:

1. Với: đưa sào, cành cây, khăn, cánh tay từ chỗ đứng vững.
2. Ném: ném phao, can nhựa rỗng, thứ gì nổi được có buộc dây.
3. Chèo: dùng thuyền, ván, phương tiện nổi để tiếp cận.
4. Bơi: chỉ khi các cách trên không được và người cứu đã được huấn luyện, có dụng cụ hỗ trợ.

Thứ tự này là một quyết định được chốt sẵn để chặn phản xạ tự nhiên nguy hiểm nhất: nhảy ngay xuống nước. Người đang đuối nước trong cơn hoảng có thể bám chặt và kéo người cứu chìm theo. Ở Việt Nam, đã có không ít câu chuyện đau lòng ở sông, hồ, đập nước khi người lao xuống cứu cũng không trở lên được. Ngay cả nhân viên cứu hộ chuyên nghiệp, khi bơi ra cũng luôn mang phao cứu hộ để đưa cho người gặp nạn bám, thay vì để họ bám vào người mình.

Bãi biển khác bể bơi thế nào

Bể bơi có thành, có đáy nhìn thấy, nước tĩnh. Bãi biển thì rộng, sóng che khuất tầm nhìn, đáy thay đổi theo con nước, và có thêm dòng chảy xa bờ — luồng nước mạnh chảy từ bờ ra khơi giữa những đợt sóng. Người bị cuốn vào thường cố bơi thẳng vào bờ, ngược dòng, rồi kiệt sức. Lời khuyên phổ biến của các tổ chức cứu hộ là bình tĩnh, không bơi ngược dòng, bơi song song với bờ để thoát khỏi luồng chảy, hoặc thả nổi và ra hiệu cầu cứu.

Với người cứu hộ ở các bãi tắm đông như Mỹ Khê (Đà Nẵng), Nha Trang (Khánh Hòa) hay Bãi Sau ở Vũng Tàu (nay thuộc TP.HCM), quyết định quan trọng nhất nhiều khi diễn ra trước khi có ai gặp nạn: cắm cờ đỏ ở đoạn nguy hiểm, khoanh vùng tắm, nhắc người tắm vào bờ khi thời tiết đổi. Phòng ngừa là kiểu quyết định ít người thấy, vì khi nó đúng thì không có chuyện gì xảy ra.

Góc nhìn hôm nay: điều cha mẹ và người đi biển nên mang về

Không ai cần trở thành nhân viên cứu hộ, nhưng vài nguyên tắc của nghề này có thể cứu người:

• Chỉ tắm ở khu có cứu hộ, trong vùng cờ cho phép. Thấy cờ đỏ hay biển cấm thì không xuống nước.
• Cử một người lớn "trực mặt nước" khi trẻ đang bơi, luân phiên nhau, và người trực không cầm điện thoại. Câu "ai đang trông con?" phải có câu trả lời là một cái tên cụ thể.
• Nhớ hình ảnh đuối nước thật: im lặng, thẳng đứng, đầu ngửa. Không chờ nghe tiếng kêu.
• Thuộc thứ tự với – ném – chèo – bơi. Trước khi xuống nước, nhìn quanh tìm thứ gì đưa được, ném được.
• Hô to, gọi cứu hộ và gọi 115 ngay khi thấy có người gặp nạn.

Muốn học bài bản, có thể tìm các lớp bơi an toàn và cứu đuối do trung tâm thể thao, Hội Chữ thập đỏ hoặc đội cứu hộ bãi biển địa phương tổ chức vào đầu mùa hè. Học có người hướng dẫn, thực hành trong nước, mới là cách học đúng.